Yapay zekâ halüsinasyonu: uydurma Yargıtay kararı ve künye nasıl doğrulanır?

Kısa cevap: Yapay zekânın var olmayan bir kararı ya da yanlış bir künyeyi gerçekmiş gibi yazmasına halüsinasyon denir. Yapay zekânın verdiği her künyeyi, dilekçeye koymadan önce kararın tam metnini açarak doğrulayın. Künye ve alıntı kontrolüne üç adımla başlayabilirsiniz: yapay zekânın gerçekten arama yapıp yapmadığına bakın, künyeyi mahkeme ya da daire bilgisiyle birlikte yeniden aratın, dilekçeye aktaracağınız cümleyi kararın metniyle karşılaştırın. Kararın somut olayınıza uygunluğunu ve güncelliğini ayrıca değerlendirin.

Yapay zekâ neden halüsinasyon görür, neden var olmayan künye yazar?#

Dil modeli, bir kaynağa başvurmadan da eğitiminde öğrendiği örüntülere dayanarak metin üretebilir. Bu sırada içeriği kabaca doğru bir karara yanlış bir daire, esas ya da karar numarası yazabilir; buna halüsinasyon denir. Halüsinasyonla üretilen künye biçim olarak kusursuz görünür; yanlış olduğu ancak kaynağa bakınca anlaşılır. Daha güçlü bir model seçmek riski azaltır ama ortadan kaldırmaz.

Sorunu iki katmanı ayırarak düşünmek işe yarar:

Sonuçları ağır olabilir#

Haziran 2026’da Ankara Kızılcahamam’daki bir asliye hukuk davasında, 25 yıllık bir avukatın dilekçesinde gösterdiği Yargıtay kararları mahkemece bulunamadı. Habere göre mahkeme, kararların “UYAP üzerinden yapılan incelemede belirtilen şekliyle bulunamadığını” tespit etti; Ankara Barosu’na ve savcılığa yazı gönderildi. Haberde avukat, karar içeriklerinin doğru olduğunu, yapay zekâ aracının daire ve karar numaralarını yanlış verdiğini söylüyor (Hukuki Haber).

Bu olay riskin nerede olduğunu gösteriyor: içerik doğru olsa bile yanlış bir künye, dilekçedeki argümanı da sizi de zor durumda bırakır.

Türkiye Barolar Birliği’nin 2026’da yayımladığı Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi de bunu vurguluyor: yapay zekâ çıktısı müvekkile, mahkemeye ya da idareye sunulmadan önce hukuki doğruluk, güncel mevzuat ve içtihat, olgular ve delil durumu yönünden avukat tarafından kontrol edilmelidir (Hukuki Haber’in rehber özeti).

Üç adımlı teyit#

1. Arama yapıldı mı, bakın. Yapay zekâ uygulamanız bir araç kullandığında bunu çoğunlukla cevabın içinde bir kart ya da satırla gösterir; görünümü uygulamaya göre değişir. Araç kullanımı görünmüyorsa model hafızasından yazıyor olabilir. Şunu yazın: “Hafızandan yazma; karar araçlarıyla ara ve yalnız getirdiğin kararlara dayan.”

2. Künyeyi yeniden aratın. Mahkeme ya da daire bilgisini esas ve karar numarasıyla birlikte verin: “Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2011/48573 K. 2013/31945 sayılı kararın tam metnini getir.” Bulunan kaydın künyesini tam metinle karşılaştırın. Sonuç çıkmazsa yalnız esas numarasıyla yeniden arayın; ayrıca Yargıtay’ın karar arama sayfasından ya da UYAP’tan kontrol edin.

3. Alıntıyı metinle karşılaştırın. Dilekçeye aktaracağınız cümle için şunu isteyin: “Bu ifadenin geçtiği paragrafı kararın metninden aynen göster.” Paragraf gelmiyorsa ya da cümle paragrafta yoksa o alıntıyı kullanmayın.

Gerçek bir deneme: biri gerçek, biri uydurma iki künye#

27 Ekim 2026’da Yargı PRO araçlarıyla iki künye aradık.

Uydurma künyede araç kararı getirmedi ve bir uyarı ekledi: sonuç çıkmaması kararın olmadığı anlamına gelmez; künye kaynakta farklı biçimde kayıtlı ya da daire filtresi dar olabilir. Bu uyarı önemli. Sıfır sonuç bir alarmdır, kesin hüküm değildir. Resmî kaynakta da sonuç bulamazsanız künyeyi doğrulanmamış kabul edin ve tam metnine ulaşmadan dilekçenizde kullanmayın.

Dilekçeyi göndermeden önce kontrol listesi#

• Her kararda daire, esas numarası, karar numarası ve tarih kararın metniyle aynı mı?
• Alıntı yapılan cümle kararda aynen geçiyor mu?
• Karar, sizin olayınızdaki hukuki soruya gerçekten cevap veriyor mu?
• Sonradan içtihat değişikliği ya da genel kurul kararı var mı?
• Kararın bağlantısını ya da tam metnini dosyanızda sakladınız mı?

Model seçimi fark eder mi?#

Evet. Güncel ve güçlü modeller araçları genellikle daha tutarlı kullanır; yine de hatalı künye ya da yorum üretebilirler. Kullandığınız uygulamada model seçebiliyorsanız üst modeli tercih edin, ama sonuçları her durumda kontrol edin. Bazı modeller doğrudan alıntı yapmak yerine özetlemeye eğilimlidir; künye ve birebir alıntı istediğinizi açıkça yazın: “Her tespitin yanına karar künyesini yaz ve ilgili paragrafı aynen alıntıla.”

Yapay zekânızı karar veri tabanına bağlamak için: Claude, ChatGPT ve Gemini’yi Türk hukuku kaynaklarına bağlamak